Trump, Hürmüz planını 50 saat sonra askıya aldı: Bu sürede ne oldu?

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan ticari gemilere rehberlik etmeyi amaçlayan askeri operasyonun, duyurulmasından sadece iki gün sonra durdurulacağını açıkladı.

Trump, Pazar günü yaptığı açıklamada, "Özgürlük Projesi" adlı operasyonun ertesi sabah başlayacağını duyurmuştu. Amaç, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın başlamasından bu yana Tahran'ın fiilen kapattığı kritik su yolunu yeniden açmaktı.

Dünya petrol ve doğal gazının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği boğazda İran'ın gemilere yönelik tehditleri, petrol fiyatlarında büyük artışlara ve küresel ekonomi açısından endişelere yol açtı.

Ancak 50 saat sonra Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı paylaşımda operasyonun "kısa bir süreliğine" durdurulduğunu duyurdu.

Bu karar, Savunma Bakanı'nın aynı gün ABD'nin "tüm dünya için güç, netlik ve amaçla liderlik ettiğini" söylemesinin ardından geldi.

BBC'nin doğrulama servisi BBC Verify, "Özgürlük Projesi"nin iki günlük seyrini zaman çizelgesi halinde derledi.

Pazar: Trump projeyi duyurdu

Trump, Truth Social'da saat TSİ 23.35'te yaptığı paylaşımda şunları söyledi:

"İran, Ortadoğu ve ABD'nin iyiliği için, bu ülkelere gemilerini bu kısıtlı su yollarından güvenli şekilde çıkaracağımızı ve işlerine özgürce devam edebilmelerini sağlayacağımızı bildirdik."

"Temsilcilerime, gemileri ve mürettebatlarını Hürmüz Boğazı'ndan güvenli şekilde çıkarmak için elimizden geleni yapacağımızı iletmelerini söyledim."

Uluslararası denizcilik kuruluşu Baltic and International Maritime Council'a göre bölgede yaklaşık bin gemi ve 20 bin denizci mahsur durumda bulunuyor.

Trump, bu "insani jestin" Ortadoğu saatiyle Pazartesi sabahı başlayacağını söyledi.

Ayrıca, "Temsilcilerimin İran ile çok olumlu görüşmeler yürüttüğünün tamamen farkındayım ve bu görüşmeler herkes için çok olumlu bir sonuca yol açabilir" ifadelerini kullandı.

Pazartesi: İki geminin boğazdan geçtiği bildirildi

Pazartesi günü Türkiye saatiyle gece yarısından sonra, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), kuvvetlerinin "Özgürlük Projesi"ne destek vermeye başlayacağını açıkladı.

Centcom'a göre operasyon kapsamında güdümlü füze destroyerleri, 100'den fazla hava ve deniz unsuru ile 15 bin asker görev alacaktı.

İngiltere ordusunun Ortadoğu'daki gemi tehditlerini takip eden birimi UKMTO'ya göre ABD, gemilere Umman açıklarında bir "güvenlik bölgesinden" geçmelerini tavsiye etti.

Günün ilerleyen saatlerinde CENTCOM, "ilk adım olarak ABD bayraklı iki ticari geminin Hürmüz Boğazı'ndan başarıyla geçtiğini ve güvenli şekilde yoluna devam ettiğini" açıkladı.

Trump ise operasyonun ilk gününde ABD ordusunun İran'a ait yedi "sürat teknesini" vurduğunu söyledi. Ancak İran medyası bu iddiayı yalanladı. Tasnim Haber Ajansı, askeri kaynaklara dayandırdığı haberinde iki küçük kargo gemisinin vurulduğunu ve beş sivilin hayatını kaybettiğini aktardı.

Aynı gün Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Dışişleri Bakanlığı, devlet petrol şirketi ADNOC ile bağlantılı bir tankerin Hürmüz Boğazı'nda vurulduğunu açıkladı. Güney Kore ise BAE açıklarında demirli bir gemide patlama meydana geldiğini bildirdi.

BAE, Füceyre petrol limanında İran kaynaklı olduğunu söylediği bir saldırı sonrası yangın çıktığını duyurdu, İran ise bu iddiayı reddetti.

Salı: ABD yetkilileri projeyi övdü

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ile Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, Salı günü Pentagon'da düzenlenen basın toplantısında "Özgürlük Projesi"ne odaklandı.

Hegseth, "Dünyanın dört bir yanından yüzlerce gemi geçiş için sıraya giriyor" derken, Caine de "Ticari gemiler geçiş yaptı ve önümüzdeki günlerde daha fazlasının geçmesini bekliyoruz" dedi.

Operasyonun ne kadar süreceğine dair net bir takvim verilmezken, Hegseth bunun "kapsamı sınırlı ve süresi geçici" bir operasyon olduğunu söyledi.

Hegseth, "Özgürlük Projesi başladı, ticaret yeniden akacak ve Amerika bir kez daha tüm dünya için güç, netlik ve amaçla liderlik ediyor. İrademiz sarsılmaz" dedi.

Aynı gün ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD'nin bu operasyonu "dünya için bir iyilik" olarak yürüttüğünü ve bölgede bu şekilde güç projeksiyonu yapabilen tek ülke olduğunu söyledi.

Salı akşamı: Trump projeyi durdurdu

Hegseth ve Rubio'nun açıklamalarından sadece saatler sonra Trump, "Özgürlük Projesi"ni durdurdu.

Washington saatiyle 18.52'de (TSİ 01.52) Truth Social'da yaptığı paylaşımda, kararın "karşılıklı mutabakatla" alındığını ve İran ile anlaşma yolunda "büyük ilerleme" kaydedildiğini söyledi.

"Özgürlük Projesi (Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişi) anlaşmanın tamamlanıp imzalanıp imzalanamayacağını görmek için kısa bir süreliğine durdurulacaktır" dedi.

Hegseth'in aynı gün "son derece odaklı bir strateji" olarak tanımladığı operasyon böylece askıya alınmış oldu.

Trump'ın açıklamasından yaklaşık dört saat önce Fransız denizcilik şirketi CMA CGM'ye ait bir gemi Hürmüz Boğazı'nda vuruldu. Olayda bazı mürettebat yaralanırken gemide hasar oluştu.

Denizcilik yayını Lloyd's List'e göre gemi sahipleri ve sigortacılar, "Özgürlük Projesi"nin boğazdan geçişleri yeniden başlatmak için "yeterli netlik ya da güvenilir koruma sağlamadığını" ifade etti.

Yayına göre, artan güvenlik endişeleri nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısı düşmeye devam ediyor.