İran ve ABD müzakeresinde masada neler var?

ABD'den Başkan Yardımcısı Vance ve İran'dan Dışişleri Bakanı Arakçi'yle Meclis Başkanı Kalibaf olmak üzere iki ülkenin üst düzey yetkilileri, binlerce kişinin hayatına mal olan, enerji arzını altüst eden ve küresel ekonomiye zarar veren Orta Doğu'daki çatışmalarını sona erdirmeyi amaçlayan görüşmelerde bulunmak için Pakistan'ın başkenti İslamabad'da bir araya geldi.

Pakistan aracılığıyla yapılan görüşmelerin sona erdiği ve taraflar arası metin alışverişinin başladığı bildirildi.

40 günü aşkın bir süre savaşan ve etkileri küresel ölçekte hissedilen ABD ve İran arasındaki ateşkesin barışla son bulması için çözülmesi gereken kritik konular var.

İran'ın yarı resmi Tesnim ajansı, Hürmüz Boğazı'nın, ciddi anlaşmazlık oluşturan ana noktalardan biri olduğunu belirtti.

Tesnim'in haberine göre; İki taraf, ortak bir çerçeve oluşturmak için metin değişimi safhasına ulaşmış olsa da ABD heyeti aşırı talepleri ile sürecin ilerlemesini engelledi.

İran devlet televizyonu, "ABD tarafının aşırı taleplerde bulunmayı sürdürdüğünü" bildirdi. İki tur müzakere gerçekleştirildiği, üçüncü turun ise bu gece olacağı bildirildi.

Beyaz Saray, ABD ve İran heyetlerinin Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yüz yüze ve doğrudan görüşmelere başladığını doğruladı.

Beyaz Saray tarafından basına yapılan açıklamada, "Kıdemli bir Beyaz Saray yetkilisine göre, ABD, Pakistan ve İran bugün yüz yüze üçlü bir görüşme gerçekleştiriyor." ifadesi kullanıldı.

İran basını, ABD ile İran arasında İslamabad’daki görüşmelerin kısa bir aradan sonra yeniden başladığını, bu süreçte teknik heyet görüşmelerinin de yapıldığını bildirdi.

İran devlet televizyonunun haberine göre, ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da sürdürülen görüşmeler kısa bir aranın ardından yeniden başladı. Haberde, verilen kısa ara sırasında teknik heyet görüşmelerine ise devam edildiği kaydedildi.

İran basını, ABD ile İran arasında İslamabad’da yapılan müzakerelerde teknik görüşmeler için sürecin bir gün daha uzatılabileceğini ancak henüz nihai bir karar verilmediğini bildirdi.

Yarı resmi Tesnim Haber Ajansı, İran ile ABD arasında Pakistan'da yapılan görüşmelerin bir gün daha uzatılması ihtimali olduğunu aktardı. Görüşmelerde genel konuların ilerlediği, bazı teknik görüşmelerin başladığı kaydedildi.

Haberde, “İlk görüşmeler ve istişarelerin ardından, İran ile Amerikan heyetleri arasındaki görüşmeler artık bazı genel konuların ötesine geçerek bazı konularda detaylı ve teknik tartışmalara girdi.” ifadesi kullanıldı.

Buna göre, her iki taraftan uzmanlar bazı konuların detayını inceliyor. Görüşmelerin bir gün için planlanmış olmasına rağmen, uzman heyet görüşmelerine devam etmek için görüşmelerin bir gün daha uzatılması olasılığı olduğu ancak henüz kesin bir kararın verilmediği vurgulandı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Pakistan’da devam eden müzakere görüşmelerine ilişkin, ülkesinin 10 maddelik önerisinin Pakistan’a iletildiğini söyledi.

İran: Önerilerimiz ve kırmızı çizgilerimiz Pakistan Başbakanı'na iletildi. İran'ın kırmızı çizgileri arasında Hürmüz Boğazı, savaş tazminatlarının ödenmesi, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve bölge genelinde ateşkes yer alıyor

Beyaz Saray, İranlı yetkilinin yaptığı "Dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması" açıklamasını yalanladı.

Reuters'a konuşan İranlı yetkili: ABD, İran'ın Katar ve diğer yabancı bankalarda bulunan dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmayı kabul etti. 

Çözülmeyi bekleyen konular ne?

Tarafların ele alması beklenen başlıca konular şunlar; Tahran, Washington’un Lübnan’da ateşkes ve İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması konusunda taahhüt vermesinden sonra resmi görüşmelerin başlayabileceğini ısrarla vurguluyor.

- İran, çatışmaların başlamasından bu yana işgal rejiminin Hizbullah güçlerine yönelik saldırılarında yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiğini belirtip, Lübnan'da ateşkes istiyor. işgal rejimi ve ABD, Lübnan saldırılarının İran-ABD ateşkesinin bir parçası olmadığını söylerken, Tahran bunun bir parçası olduğu konusunda ısrarcı.

- İran, ABD'nin İran'ın varlıklarına uyguladığı blokeyi kaldırmasını ve yıllardır ekonomisini felç eden yaptırımları sona erdirmesini istiyor. Washington, önemli ölçüde yaptırımların hafifletilmesine açık olduğunu, ancak bunun yalnızca İran'ın nükleer ve füze programlarında taviz vermesi karşılığında olacağını belirtti.

- İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki yetkisini tanımak istiyor; burada geçiş ücreti toplamayı ve erişimi kontrol etmeyi hedefliyor. ABD ise boğazın, geçiş ücreti dahil olmak üzere herhangi bir kısıtlama olmaksızın petrol tankerleri ve diğer trafiğe açık olmasını istiyor.

- İran'ın altı haftalık savaş sırasında meydana gelen tüm hasarlar için tazminat talep etmesi bekleniyor. ABD bu konuda henüz bir yorumda bulunmadı.

- İran, uranyum zenginleştirmesine yönelik kısıtlamaları kabul etmiyor; ancak Washington bunu reddetti ve Başkan Donald Trump bu konunun müzakere edilemez olduğunu vurguladı.

- Hem işgal rejimi hem de ABD, İran'ın füze kapasitesinin önemli ölçüde kısıtlanmasını istiyor. Tahran ise, sahip olduğu güçlü füze cephaneliğinin müzakere edilemez olduğunu belirtti.

- İran, ABD savaş güçlerinin bölgeden çekilmesini, tüm cephelerde savaşın durdurulmasını ve saldırmazlık taahhüdünü istiyor.